Tez Önerisi (Proposal) Hazırlarken Sık Yapılan 7 Hata

Tez önerisi, tezin kendisinden çok daha kısa ama çok daha belirleyici bir belgedir. Onaylanan bir öneri sonraki iki yılın yol haritasını çizer; reddedilen ya da sürekli revize istenen bir öneri ise öğrenciyi daha başlangıçta aylarca geciktirir. Aşağıdaki yedi hata, öneri savunmalarında en sık geri dönüş sebebi olarak karşımıza çıkıyor.

1. 01

   Konuyu yeterince daraltmamak

   “Sosyal medyanın gençler üzerindeki etkisi” bir tez konusu değil, bir araştırma alanıdır. Jüri, konunun hangi örneklemde, hangi değişkenler arasında ve hangi zaman aralığında inceleneceğini görmek ister. Konunuzu tek cümlede, değişkenleri ve bağlamı içerecek şekilde yazamıyorsanız henüz yeterince daraltmamışsınız demektir.

2. 02

   Literatür boşluğunu iddia etmek ama gerekçelendirmemek

   “Bu konuda yeterli çalışma yoktur” cümlesi tek başına bir boşluk kanıtı değildir. Boşluğu gösterebilmek için hangi veri tabanlarında, hangi anahtar kelimelerle, hangi yıl aralığında tarama yaptığınızı ve kaç çalışmaya ulaştığınızı yazmanız gerekir. Boşluk çoğu zaman “hiç çalışılmamış” değil, “şu bağlamda ya da şu yöntemle çalışılmamış” biçimindedir.

3. 03

   Araştırma sorusu ile yöntemin uyuşmaması

   En sık görülen çelişki, “nasıl” ve “neden” sorularının nicel bir desenle yanıtlanmaya çalışılmasıdır. Bir deneyimi derinlemesine anlamak istiyorsanız nitel, bir ilişkiyi ölçmek istiyorsanız nicel desene ihtiyacınız var. Soru ile yöntem arasındaki uyumsuzluk jürinin ilk fark ettiği şeydir.

4. 04

   Örneklemin erişilebilirliğini düşünmemek

   Öneride “400 öğretmene ulaşılacaktır” yazmak kolaydır; asıl soru bu öğretmenlere hangi kurum aracılığıyla, hangi izinle ve ne kadar sürede ulaşacağınızdır. Erişim planı olmayan bir örneklem, uygulama aşamasında tezi aylarca durdurur. Öneriye ulaşım yolunu ve yedek planı yazın.

5. 05

   Etik kurul sürecini takvime koymamak

   İnsan katılımcıyla çalışan hemen her tez için etik kurul onayı gerekir ve bu onay çoğu üniversitede kurul toplantı takvimine bağlıdır. Başvuru dosyası, bilgilendirilmiş onam formu ve ölçek kullanım izinleri hazırlanmadan veri toplayamazsınız. Bu süreci öneri takviminize dahil etmemek, en sık yaşanan gecikme sebebidir.

6. 06

   Kaynakçayı en sona bırakmak

   Kaynakları yazım bittikten sonra toplamak hem zaman kaybı hem hata kaynağıdır. Zotero veya Mendeley gibi bir referans yöneticisini ilk günden kullanmaya başlayın; okuduğunuz her kaynağı okurken kaydedin. Öneri aşamasında kurulan düzenli bir kaynakça, tez boyunca size haftalar kazandırır.

7. 07

   Danışman geri bildirimini geç almak

   Öneriyi tamamen bitirip danışmana göndermek, yanlış bir kurguya haftalarca emek vermek anlamına gelebilir. Konu cümlesi netleştiğinde bir kez, araştırma soruları ve yöntem taslağı çıktığında bir kez daha geri bildirim alın. Erken ve kısa geri bildirim turları, geç ve uzun revizyonlardan her zaman ucuzdur.

Öneriyi göndermeden önce son kontrol

• Konumu tek cümlede, değişkenleri ve bağlamı içerecek şekilde yazabiliyor muyum?
• Literatür boşluğunu tarama stratejimle birlikte gösterebiliyor muyum?
• Araştırma sorularımın her biri seçtiğim yöntemle yanıtlanabiliyor mu?
• Örnekleme hangi izinle ve ne kadar sürede ulaşacağım yazılı mı?
• Etik kurul başvurusu takvimimde bir satır olarak yer alıyor mu?
• Kaynakçam bir referans yöneticisinde tutuluyor mu?